Fıtık
Omurganın korpus denilen kısımlarının arasında yer alan disk yastık görevi görmektedir. Bu diskler yuvarlak yapıda olup daha çok tavladaki kalin pula benzer diskin dış kısmı sert sağlam fibröz bir banttan oluşmuş olup buna annulusdenilir, içindeki jel şeklinde yumuşak yapı bulunur ve buna nükleus denilir. Diskin ön ve arkasında sert ligament diskin dğşarı çıkmasını engellemektedir.
Patlamış olan fıtık annulusu bastırarak genişletip yada yırtarak spinal kanala girince şikayetler başlar.
Fıtık omurganın her seviyesinde olabilir. Fıtıklanmış disk en sık olarak belde olmakla beraber boyunda da olmaktadır oluşan ağrı fıtığın yerine göre değişmektedir.
Sebepler
Tek aşırı gerilme veya travma da fıtığa neden olur. Asıl önemli olan disk meteryalının yaşla beraber suyunu kaybermesi ve dejenere olması ve diski yerinde tutan ligamentlerin gevşemesidir, bu sayede minör gerilme yada dönmeler dahi fıtığa neden olabilir.
Fıtıklaşmış diskte şikayetler
Şikayetler fıtığın pozisyonu ve büyüklüğüne göre değişmektedir. Eğer fıtıklaçmış disk sinire basmazsa hastada sadece bel ağrısı olur bacak ağrısı olmaz. Eğer sinire basarsa hastada ilgili sinirin hislendirdiği kısımda ağrı uyuşukluk ve ilgili kas grubunda güçsüzlük meydana gelmektedir. Fıtığı olan hasta genellikle uzun süredir aralıklı bel ağrısı ve iilgili şikayetlerden muzdariptir.
Bel Fıtığı (lomber disk hernisi: siyatik denilen hastalık genelikle bel fıtığına bağlı olmaktadır. Bir veta fazla sakral sinire bası olduğunda siyatik sinirde ağrı hissedilir bu ağrı ve uyuşma kaba etten baldır bacak ve hatta ayağa kadar yayılır. Genellikle bir taraf etkilenmektedir (sağ yada sol). Ağrı genellikle keskin batıcı şekildedir. Bacak ağrısı ile beraber bel ağrısıda olabilir.
Boyun fıtığı (servikal disk hernisi): boyun ile omuz arasındaki ağrı hastayı rahatsız eder ağrı kola yayılır uyuşma ise etkielenen sinire göre dağılım gösterir. Ağrı bazı pozisyonlarda artış göstermektedir.
Teşhis
Tehis beyin cerrahının yapacaüı muayene hikaye ve aşağıdaki yapılacak olan testlerin sonucuna göre değerlendirilir;
- direk röntgen grafisi: kemik yapıyı ve kemikteki problemler ile aksın pozisyonunu göstermeye yarar
- bilgisayarlı tomografi: spinal kanalın çapını ve kemik yapı ile diskin durumu hakkında bilgi verebilir
- MRI: disk sinir kord ve ligamentle gibi yapıların 3 boyutlu olarak gösterilmesi iiçin önemli bir yer tutmaktadır
- Myelografi: MRI öncesi dönemde kullanılan bir testti halen pek kullanılmamaktadır.
- EMG ve sinir iletim çalışmaları: periferik sinir ve kastaki elektrik uyarısı ölçülerek değerlendirilir. Sinirdeki hasarlanmayı göstermesi açısından önmelidir.
Tedavi
Fıtıkların büyük kısmı cerrahi gerekmeden tedavi edilirler. Az bir orandaki hastada fıtık dayanılmaz ağrı şikayeti yaparak hastanın günlük yaşm kalitesini bozduğu için cerrahi uygulanır.
Patlamış fıtıklarda ilk yapılacak olan tedavi konservatif denilen cerrahi dışı tedavileren oluşmaktadır. Doktorunuz size ağrı kesici kas gevşetici ilaç tedavisi önerecektir ve bununla beraber yatak istirahati ve fiziksel aktivitelerden birkaç hafta uzak duramnız uygun olur. Bazı durumlarda bele yapılan enjeksiyonla ağrının rahatlatılması sağlanabilir.
Doktorunuz size fizyoterapi de önerebilir fizyoterapistler tarafından yapılan bu uygulamada pelvik traksiyon, masaj, buz ve sıcak tedavisi, ultrason,elektrik kas stimülasyonu ve germe egzersizleri yapabilir.
Cerrahi
Yapılan tedavilere rağmen ağrıda azalma ve geçme durumu sözkonusu değilse cerrahi önerilebilir. Yapılacak cerrahi fıtığın yerine ve şekiline göre değişebilir ve doktorunuz size yapılacak cerrahi ile ilgili olarak bilgi verecektir.
Cerrahi karaı verirken hasta ile iyi konuşulmalı genellikle cerrahi sonrası hastalarda belirgin rahatlama olmaktadır fakat bunun garantisi yoktur.
Cerrahi tedavi düşünülen hastalarda aşağıdaki bulgular olmalıdır:
- normal aktivite esnasında bel ve bacak ağrısı varsa bu hayat kalitesini bozuyorsa
- ilerleyici kuvvetsizlik hissizlik gibi nörolojik defisit varsa
- normal idrar ve gaita fonksiyonunun kaybolması durumunda
- oturma ve yürümede zorluk varsa
- ilaç ve fizik tedavisi yeterli değilse
- iyi sağlık durumunda iseniz
Fıtık cerrahisinde kullanılan tıbbi terimler
- Yapay disk cerrahisi (artifisyal disk cerrahisi): lomber disk çıkarıldıkdan sonra onun yerine fabrikasyon olarak üretişmiş materyalin koyulmasıdır.
- Diskektomi: omurgalar arsındaki diskin parsiyel olarak çıkarılması
- Laminektomi: omurganın arkasında bulunan kemik arkın çıkarılması
- Parsiyel Laminektomi : laminada kısmi açıklık yapılması
- Spinal füzyon: iki yada daha fazla omurganın aralarına kemik parçaları konularak sabitlenip kaynamasını sağlama ameliyatıdır ve burada sabitlenmesi sağlanması için vida ve plaklar ile füzyon yapılacak kemiklerin hareketi engellenmiş olur
Lomber omuga cerrahisi
Lomber parsiyel laminektomi prosedürü dizk cerrahisi esnasında kullanılan bir yöntemdir once küçük orta hat kesisi yapılır daha sonra kaslar yana sıyırılır diskin olduğu mesafede kısmi alt ve üst laminaya laminektomi yapılıp altındaki ligamen cıkarıldıktan sonra diskektomi yapılarak bası laşdırılmış olur
Servikal omurga cerrahsi
Önden yada arkadan yapılabilir bu endikasyon hastanın fıtığının yerine ve hastanın durumuna göre ayarlanır.
Cerrahi sonrası
Doktorunuz sizin hastalığına göre öneride bulunacaktır ve ilaç reçete edecektir. Bazı hastalardafizik tedavi uygulanabilir ameliyat sonrasında ağrı olması aktivitelerinizin azaltılması gereğini düşündürür.
Önleyici tedbirler
Ameliyat sonrası iyileştikten sonra doktorunuza ugramanız gerekmektedir aşağıdaki tedbirler hastalığınızın tekrarlamaması için önemlidir
- bazı egzersizler doktorunuz tarafından verilecektir onları yapınız bunun yanında yüzme, sabit bisiklet, tempolu yürüyüş güzel aerobik egzersizler olup belinize yük bindirmezler
- ağırlık kaldırırken eğilerek bükülerek değilde çömelerek ağırlığı kaldırabilirsiniz
- otururken ve ayakta iken doğru postürünüzü bulunuz
- eğer sigara içiyorsanız bırakın sigara atherosiklerozis için risk fatörüdür buda bel ağrısı ve dejeneratif disk hastalığına neden olur
- stresli ortamlardan uzak durun buda kas spazmını artırarak ağrınızı artırabilir.
- Sağlıklı kilonuzu devam ettirin ekstra kilo özellikle bel ve göbek bölgesindeki olanlar belinize yük bindirecekledir
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.
© Buradaki bilgilerin herhangi bölümü veya tamamı Prof. Dr Ersin Erdoğan’ın müsaadesi olmadan kullanılamaz veya çoğaltılamaz