Stereotaktik Radyocerrahi

Stereotaktik radyocerrahi 3 boyutlu bilgisayarlı görüntüleri kullanarak dar x ışın demetlerinin belirlenen hedefe yönlendirerek yoğun bir ışın verilmesini sağlayarak çalışmaktadır. Stereotaktik radyocerrahi bizim anladığımız cerrahi değildir herhengi bir genel anestezi verilmez ve herhangi bir cilt kesisi yapılmaz.

Bölüm bölüm yapılan stereotaktik radyocerrahi fraksiyone stereotaktik radyocerrahi (FSR) de yapılan işlem total dozu birkaç güne bölerek verme olarak tanımlanabilir. Bu genel olaral 2 yada beşe bölünmüş doz olarak yapılır. Bazı vakalarda bölünmüş stereotaktik radyocerrahi potansiyel tek doz radyoterapinin etkisini azaltmak için yapılır.

Radyocerrahi takımı bu konuda uzmanlaşmış değişik uzmanlıktan oluşmaktadır: beyin cerrahı, radyasyon onkolojisi, medikal radyasyon fizik uzmanı, dozimetrist, radyasyon terapisti, radyoterapi hemşiresi ve bütün koordinasyonu ve hastayı takip eden beyin carrahı bulunmalıdır.

Tedavinin kullanımı

Konvansiyonel tüm beyin radyasyon tedavisine tedavi bölünerek uygulanırken Stereotaktik radyocerrahi FSR olmadığı müdetçe tek seferde uygulanır. Hasta hen tüm beyin radyoterapisi hemde Stereotaktik radyocerrahi alabilir. Çünkü Stereotaktik radyocerrahi ile ışın sadece tümöre verilebilmektedir.

Stereotaktik radyocerrahi tümör dışında da arteriovenöz malformasyon, arteriovenöz fistül ve trigeminal nevraljide de uygulanabilir.

Arteriovenöz malformasyon ve arteriovençz fistül

Arteriovenöz malformasyon (AVM) hem arter hemde ven denilen toplar damarlardan oluşan anormal bir damar yumağıdır. AVM vücudun heryerinde olabilir fakat beyinde olunca kanama ihtimali vardır. Dural AVM ise genelikle sonradan olan özellikel travma gibi bir sebep sonrasında olan beyni saran dura zarının üzerinde olan bir hastalıktır.

Arteriovenöz fistül (AVF) ise arter ile venin anormal bir şekilde birbirine bağlandığı bir fistülün olduğu durumdur. Doğuşta ve sonradan da (bir travma sonrasında) olabilir.

Stereotaktik radyocerrahi anormal damar yumağını hedefleyerek ışını o noktaya verir ve anormal damarlarda 2 yıla kadar süre içinde tamanen tıkanma olur. B tedavinin eksik tarafı 3 cm üzerine uygulanmada zorluk ve tedavinin sonuç vermesi için 2 yıl beklemesi gerekmektedir.

Intrakranial Tümörler

Stereotaktik radyocerrahi seçilmiş bazı metastatik beyin tümörlerinde ve  aşağıdaki primer beyin  tümörlerinde uygulanabilir.

1. anaplastik astrositma
2. kordoma
3. kraniofaringioma
4. glioblastoma
5. gliomlar
6. hemanjioblastom
7. meningioma
8. hipofiz tümörleri
9. pineal tümörler
10. vestibüler scwannoma (akustik nöroma)

 Stereotaktik radyocerrahi radyoteapi ile aynı prensiplerde çalışır. Tümör çıkarılmaz fakat radyasyon tümörün hücrelerindeki DNA yapısını bozar. Bu sebeple tümör hücreleri çoğalamaz. Iyi huylu tümörler 18 ay ile 2 yıl arasında küçülmeye başlar. Metastaik tümörler daha çabuk küçülürler.

Trigeminal nevralji

Trigeminal nevralji ağrısı için insanlığın çektiği en rahatsız edici ağrı olarak ifade edilmektedir. Ağrı genellikler tek tarafli ve yüzün alt kısmı alt cene ve ağız kenarındadır. Stereotaktik radyocerrahi sadece hastanın mikrovasküler dekompresyon ameliyatına aday değilse yada ameliyat yapılması riskler içeriyorsa yapılabilir tedavini etkinliği 3 ay sonra başlayabilir bu nedenle hastanın 3 ay daha ağrıya maruz kalması ve tekrarlamanın olması bu tedavinin yetersizliklerindendir.

Diğer kullanımları

Bazı merkezlerde parkinson hastalığı, bazı psikonörozlarda (obsesif kompulsif hastalık) deneysel olarak kullanılmaktadır. Sonzamanlarda freym kullnamadan yapılan Stereotaktik radyocerrahi uygulamaları başlamış ve tüm vücut metastazlarında ve spinal tümörlerde kullanılmaya başlanmıştır.

Stereotaktik radyocerrahinin tipleri

Gamma knife

Doktor stereotaktik freymi hastanın başına sabitledikten sonra bilgisayarlı tomografi (CT) yada MRI çekilir ve tümörün tam lokalizasyonu yapılır. Beş ile 40 mm çapındaki lezyonlar gamma knife ile tedavi edilebilir. Eğer hastada AVM varsa CT ile beraber CT anjioda yapılıp hedef belirlenebilir. Gamma knife’da üzerinde 201 cobolt-60 kaynagı olan bir yuvarlak sfer vardır hastanın başı bu sferin içine girer doz ve hedef ayarlandıktan sonra verilir. Işlem yaklaşık olarak 30 dakika kadar sürmektedir.

Lineer akseleratör (LINAC)

Hasta hazırlama basamakları LINAC tada ayın Gamma Knife gibidir. Burada da gerekli görüntüler alındıktan sonra (CT MRI gibi) planlama yapılır burada 3.5 cm ye kadar olan hedefler ışınlanabilmektedir. Lineer akseleratörün içindeki kolümatör içine konulan kone un çapı 12.5 mm ile 40 mm arasında değişmektedir. Burada işlem 30 dakika kadar sürmektedir. Cyber knife yönteminde frame kullnaılmamaktadır burada yüzün üzerine maske konulabilir.

Faydaları

Bu yöntem mikrocerrahi yöntemlerle tedavi edilemeyen beyin patolojilerinin tedavisinde faydalı olmaktadır. Kesi anestezi gibi uygulamalaın olmaması ve hastaların ayaktan tedavi uygulanabilmeleri önemlidir.

İyileşme

Stereotaktik radyocerrahi sonrasında hastanın başına freym denilen tacı tututrulan vidaların olduğu yeri kapatmak için sargı kullanılır. Bandaj ertesi gün çıkartılır.

Takip

Genellikle tedaviden bir ay sonra hasta doktorunun ofisini ziyaret eder. CT yada MRI genellikle 6 ay sonra tekrarlanır. Tedavinin etkisi1 ila 3 yıl arasında olur.

 

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.

© Buradaki bilgilerin herhangi bölümü veya tamamı Prof. Dr Ersin Erdoğan’ın müsaadesi olmadan kullanılamaz veya çoğaltılamaz