Nörolojik Teşhis Yöntemleri

Beyin cerrahları teşhis amaçlı bazı testler kullanırlar. Bu testler sonrasında yapılacak tedavinin şekli belirlenir. Aşağıda yaptığımız testler ve bunların açıklamaları bulunmaktadır.

Beyin sapı uyarılmış yanıtları (BAER)

Bu test işitme yeteneğini değerlendirerek beyin sapı tümörü yada multibl skleroz olup olmadığını düşündürür. Elektrodlar kafa derisine ve kulak sayvanına konulur. Kulaklıktan klik sesi ve tonlar her iki kulağa verilir. Bu test yarım saat kadar sürer.

Karotid Doppler Ultrason

Bu prosedürde ultrason ile karotid arterinde (şah damarı) plak pıhtı yada diğer problemler ortaya konulabilir. Boyunda karotid bölgesine ultrason probu konulmadan önce jel konulur ve karotidin şekli ortaya çıkarılarak buradaki adlga boyları görülür.bu işlem 15 dakika kadar sürer.

Serebral anjijografi

Anjiografi damarlar hakkında diğer tetkiklerle elde edilemeyecek kadar değerli bilgiler verir. Damardaki daralmanın dercesi hakkında bilgi verir. Anevrizmaların lokalizasyonları ve büyükülüğü hakkında bilgi verir.

Normalde damarlar x ışını ile görülemezler bu nedenle arterleri görüntülemek için arter içine x ışınında görülebilen boya verilir. Genellikle kasıktan yapıldığı için önce kataterin gireceği yere lokal anesyezik yapılır. Daha sonra iğne ile artere girilir daha sonra katater denilen ince kıvrılabilen tüp iğnenin içinden sokulur ve artere girer. Kasıktan boyondaki damarlara kadar kateter ilerletilir. Bu işlem floroskopi denilen bir rontgen cihazı ile kontrol edilir. Daha sonra kontrast boya boyun damarından verilerek filmler çekilir. Tetkik  bir saat kadar sürer.

Bilgisayarlı Tomografi (CT, BT)

Burada x ışınları bilgisayar tarafından okunur. Kontrast boya verilerek ven içinden tümör gibi görüntüler daha belirgin hale gelir. CT kemiklerin gösterilmesinde çok değerlidir. Aşağıdaki patolojilerin tanısında CT kullanılabilir.

1. Kafa travmalı hastada beyin hasarının gösterilmesi
2. İnme geçiren hastada kanama yada pıhtıyı gösterir
3. Beyin tümörlerini gösterir
4. Hidrosefaline görülen vemtrikül genişlemesini gösterir
5. Beyin kanserlerinde radyoterapinin planlanmasına yardımcı olur
6. Anevrizma kanaması olan hastalarda kanamayı gösterir
7. Dar kanal yada disk hernisini gösterir

Kan kolay görülmesi nedeniyle beyin kanamalarının görüntülenmesinde CT tetkiki en uygun olandır.tıkanmalaraı bağlı olan inmelerde (strok) ilk gönlerde bür bulgu elde edilemez. CTA (CT anjiografi) boyun ve beyin damarlarının gösterilmesinde önemli yer tutar bazen anjiografi yapmadan sadece CTA ile karar verilip cerrahi yapılabilir.

CT tetkiki hızlı, ağrsız, basit ve az miktarda radyasyon yaratmaktadır. Eğer kontrast madde verilecekse koldaki damar ve devamında sıcak hissi ve ağızda metalik tat birkaç dakika olabilir. CT makinasında simit gibi geniş bir halkası olan bir cihazdır, tüp gibi içine girilen bir (MRI daki gibi) cihaz değildir. Hastanın yattığı masa hareket ederek hastanın çekilecek bölgesi halkanın içine gelecek şekilde girer. Bazen pozisyon için yastık kullanılabilir. X ışını tüpü gantry üzerinde dönerek ışın verir bu esnada çok gürültülü olmayan sesler duyulur. CT çekimi son zamanlardaki gelişmelerle 5 dakikanın altında yaılabilmektedir.

Diskografi

Bu test ile omurgalar arasındaki hangi diskin ağrıyı yaptığı tetkik edilir. CT ve MRI ile sadece disklerin olduğu tespit edilir burada hangi diskin şikayeti yaptığı belli olmayabilir (Muayene ile tecrübeli hekimler hangi diskin şikayeti yaptığını büyük doğrulukla anlayabilir. Bu test Türkiye’de yaygın olarak kullanılmamaktadır.

Elektroensefalogram (EEG)

Bu test bazı epilepsi hastalarının tanısını koymak için uygulanırken bunun yanına beyin tümörü, tranmaya bağlı beyin hasarı, beyin ve omurilik enflamasyonu, alkolizm ve bazı psikiatrik hastalıklarla, beyne etki eden metabolik ve dejeneratif hastalıkların tanısında kullanılır. Beyin ölümünün tanısında da kullanılır.

Kafa derisine 16-20 elektrod yerleştirilirlen özellikli bir yapışkan kullanılır. Elektrodlar kablo ile EEG cihazına bağlıdır bu sayede beyindeki elektrik aktivitesi okunabilir. Hastalara bazen ışık tutarak beyin aktiviteleri kayıt edilir. Hastadan gözlerini açıp kapaması söylenir yada nefesinin şeklini değiştirmesi söylenir. Test yarım saat kadar sürer fakat bazen uyku EEG si almak istenince 3 saat kadar sürebilir.

Elektromyelografi (EMG)

Bu test kol ve bacaklardaki sinirlerin fonksiyonunu değerlendirmek için kullanılır. Sinirde hasar olup olmadığını gösterir ve bunun ciddiyeti konusunda bilgi verir.

Kaslar sinirlerden belirli elektriksel aktivite alıp bunu dışarı yansıtırlar veya hereket ederler. EMG esnasında kastaki elektriksel aktivite ölçülür. Nörolog kas içine ince iğneler batırır ve bu iğnelerdeki elektrik aktivitesi ölçülür. Kas yeterli sinyali sinirlerden almıyorsa kastaaktivie olmaz.

Sonuç sinir iletim çalışmaları ile beraber verilir. Çalışlacak alanın sayısına göre değişmekle beraber test 15-45 dakika arasında sürer.

Lomber ponksiyon (LP)

Invaziv bir tanı testidir hastanede yapılır. Beldeki omurga aralıklarından spinal kanala girilerek yapılır yapıldığı mesafede herhangi bir omurilik yapısı olamadığı için nörolojik sıkıntı yaratmaz. Beyin kanamalarınını enfeksiyonların ve bazı nörolojik hastalıkların teşhisinde kullanılır.

Bu test esnasında beyin omurilik sıvısı (BOS) alınır ve aynı zamanda BOS basıncıda ölçülebilir normal basınçlı hidrosefalide ve pseudotumor serebri tanısında basınç ölçümü kullanılır.

 Bu işlem sonrasında hastada baş ağrısı olabilir hastanın düz yatması ve ağrı kesici almasıyla rahatlar.

Manyetik rezonans görüntüleme (MRI)

Bilgisayar teknolojisi ile manyetik ortam kullanılarak 3 boyutlu olarak vücudun görüntüsü ortaya konulabilir. Diğerlerinden farklı olarak MRI ile sinir kökü omurilik ve etraf yumuşak doku ve tümör çok iyi ortaya konulur. Aşağıdaki hastalıkların tanısında kullanılır:

1. Beyin ve omurilik tümörleri
2. MS (multibl skleroz) gibi nörolojik hastalıklar
3. İnme gibi felç hastalarında tıkanmayı gösteröek için
4. Hipofiz hastalıkları
5. Omurgadaki fıtıkların gösterilmesi için

MRI da silindirik bir magnet ile magnetik alan yaratılır hastanın belli sürelerde hareketsiz kalması istenir. Kapalı ortam korkusu olan hastalar MRI çektiremeyebilir. Açık MR bu hastalar için kullanılabilir. 15- 45 dakika arasında sürebilir.

Pozitron Emisyon Tomografi (PET)

Nükleer teşhis aracıdır ve bir çok kanser merkezinde vardır. Kalp hastalıkları için erken bulgulara verebildiği gibi Alzheimer, epilepsi gibi bazı nörolojik hastalıklarda da kullanılır. PET vücut kimyasını tarayarak bilgi edinir. Organların biyolojik fonksiyonunu haritalayıp görüntüler, metabolik değişiklikleri ortaya koyar. Tümörün iyi yada kötü huylu olup olmadığını ortaya koyabilir.

PET tarayıcısı cyclotron denilen makinanın çaışması ile fonksiyon görür. Cyclotron bir akselaratördür değişik voltajlar kullanarak partikülleri yükler ve manyetik alan sayesinde radyoizotopları  ortaya koyar. Hangi metabolizmayı yada fonksiyonu test etmek istiyorsak ona göre radyo izotop veririz. Radyoizotop vücudun belli bir alanına toplanır. Hasta cihazın masasına yatar halka şeklindeki makina ilgili bölgeye yaklaştırılır. Vücuttan çıkan gamma ışınlarını halka içindeki dedektörler alır. Bilgisayar bu bilgileri analiz ederek bunları görüntüye çevirir. Tamamı 1-2 saat kadar sürer.

Single Photon Emission Computed Tomography (SPECT) tarayıcı

SPECT dokudaki kan akımını ve metabolizmatı gösteren bir nükleer tıp tetkikidir. Epilepside sıklıkla epileptik odağın gösterilmesi amacıyla kullanılır. Bazı tümörlede veAlzheimer de kullanılabilir.bazı spinal hastalıkarda da kullanılır (stres kırıkları, spondilozis, tümör, enfeksiyon). Şantların çalışıp çalışmadığının kontrolü içinde kullanılabilir. Bu testin tamamlanması 2 saati bulur bazen BOS fistülü araştırmalarında 24 saat sonrada çekimler yapılabilir.

 

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.

© Buradaki bilgilerin herhangi bölümü veya tamamı Prof. Dr Ersin Erdoğan’ın müsaadesi olmadan kullanılamaz veya çoğaltılamaz