Kök Hücre Araştırmaları

İnsan hücrelerinin iyi ve sağlıklı çalışmaları sağlıklı olmak için en önelmli özelliktir. Yetişkin vücudunda yüzlerce değişik hücre bulunmaktadır. Organların çalışması için hücrelerin uygun çalışması gerekmektedir. Parkinson gibi bazı hastalıklarda spesifik hücreler ölür ve bunların yaptığı fonksiyon bozulunca hastayı ölüme kadar götüren problemlere neden olmaktadır.

Kçk hücreler hasarlanan (travma yada yaşlılık) hücrelerin yerine yenilerini yapma yetisine sahiptir. Kök hücre çalışmaları dopamin salğılayan hücrelerin öldüğü parkinsonlu hastalar, insülin üretemeyen diyabet hastaları yada dejenertif hastalık olan ALS (amyotrofik lateral skleroz) hastaları için umut kapısıdır.

Kök hücre nedir?

Bütün memeliler iki hücreden oluşmuşlardır sperm ve yumurta ki bu ikisi birleşerek tek hücreyi yaparlar. Bu tek hücre eksponansiyel olarak bölünür ve organları sistemi yapan özellikli hücrelere denir.

Kök hücre ogunlaşmamış bir hücredir ve değişik bir hücreye dönebilir. Kök hücrelerin çoğu tahmin edilemyecek kadar çok bölünebilirler. Bu ik özellik sebebiyle travma yada dejeneratif hastalıklar sonucunda bozulan organları tamir etmek için kullanılabilir.

Kök hücrelerin tipleri

Bu güne kadar araştırıcılar kök hücreleri iki temel tipte toplarlar:embriyonik ve yetişkin. Embriyonik kök hücreleri embriyo yada fetus dokularında bulunur. Embriyonik kök hücreler totipotent veya pluripotenttirler. Totipotent kök hücreler vücuttaki her hücreye dönüşebilirler. Pluriputent kök hücreler ise fötüsü geliştiremezler ama vücuttaki her hücreye dönüşebilirler.

Yetişkin kök hücreler ise özelleşmemiş hücrelerdir ve özel dokularda bulunur. Bu hücreler fetal dönemini geçirmiş olgunlaşmış memelilerde bulunur. Yetişkin kök hücreleri bunlara multipotent hücre deriz bunlar herhangibir hücreye dönüşemez fakat bir çeşit hücreye dönebilir. Örneğin kanda bulununa multipotent hücreler beyaz küre, kırmızı küre yada trombosite dönüşebilir. Mesela sinir hücresine dönüşemez. Yetişkin kök hücreler organizma ölünceye kadar yaşarken embriyonel kök hücreler sonsuz bir şekilde bölünebilirler.

Kök hücrenin gelişimi

Totipotent, pluripotent ve multipotent kök hücrelerinin gelişimini anlamak için insan gelişimini anlamak gerekmektedir. Döllenmiş yumurtadan oluşan tek hücre bütün organizmayı yapmaktadır. Bu nedenle bu tek hücre totipotentdir. Döllenmeden sonraki birkaç saat içinde bu hücre ikiye bölünür bu hücrelerden birini uterusa konulursa fötüs yine oluşur. Buda totipotentdir. Daha sonra pluripotent hücreler oluşur bunlardanda daha spesifik multi potent hücreler oluşur.

İlerleme

Somatik hücre nükleer transfer denilen (SCNT) ilk Dolly denilen koyuna yapıldı bu ilkk   klonlanan mememliydi (1996). SCNT de döllenmemeiş yumurta yerine tüm genetik özellikleri taşıyan sıradan vücut hücresi kullanılır. Birkaç gün sonra bu hücre insan embriyosuna dönebilir ve birçok kük hücre oluşur bunlarda her hücreye dönebilir.

İnsan genetiği üzerinde yıllardır çalışmalar yapılmaktadır fakat 1998 de insan embriyosundan plutipotent hücre izole etmeyi ve bunu laboratuarda bu hücreden her türlü hücre geliştirmeyi başardılar, bu gerçekten çığır açan bir sonuçtu.

Bu kük hücreler son zamankarda tedavide kullanılmaya başlandı ve bir çalışmada diyabet olan hastanın oluşturulan pankreas hücreleri yeniden insülin üretmeyi başardı.

Göbek kordon kanı

Kord kanı yada plasenta kanı olarakta bilinir. Bu kan kök hücre açısından oldukça zengindir.

Birçok aile bunları kordon kanı bankasında ilerde sevdikleri rahatsızlanırsa kullanmak için saklamaktadırlar.

Araştırıcılar kemik iliğinden kordon kanının daha iyi bir alternatif olduğunu söylemektedirler.

Yetişkin kök hücreleri

Embriodan alınan pluripotent hücreler daha etkili olmasına rağmen gerek etik konular gerek adultten yapıan kök hücre alınmasındaki müsaade kolaylıklaraı multipotentde olsa adultten kök hücre alınmasını daha sık kullanılır hale getirmiştir. Adult kük hücrelerin bulunması ve bunun izole edilmesi pekte kolay değildir. Kök hücreşer adultlerde kemik iliğinde, kordon kanında ve beyindeki hipokampusda bulunur. Yetişkin kük hücrelerinden bu gün insanların tedavisinde kullanılan kemik iliğindeki kan hücrelerini yapıcı kök hücrelerdir (hematopoietic stem cell (HSC)). 40 yıldır kemik iliği naki ile HSC ler kullanılmaktadır lösemi, lenfoma ve birçok genetik kan hastalıklarında kullanılmaktadır.

Beyin Cerrahisinde Kök Hücre uygulamaları

Modern restoratif nöroşirürji 30 yıl önce beyin cerrahları ve nörobiyologlerın otraklaşa Parkinson ve Huntington hastalığında dejenere olan nöronlar yerine kök hücre koulmasıyla başlamıştır. O zamanlarda nöronların tekrar kendini yenileyemeyeceği görüşü hakimdi ve bu teori  1990 larda çürütüldü. Fakat ilk çalışmalar dejenere olan hücrelerin rejenerasyonu yerine direk hedefe yönelik kimyasalları değiştirmeye yönelikti.

Bu tedavisi olmayan nörolojik hastalıklarla ilgili kök hğcre hayvan deneyleri bütün hızı ile devaö etmektedir fakat halen etkili insan uygulamaları bulunamamıştır.

 

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.

© Buradaki bilgilerin herhangi bölümü veya tamamı Prof. Dr Ersin Erdoğan’ın müsaadesi olmadan kullanılamaz veya çoğaltılamaz