Spastitite

Çocuk Spastisite

Spastisite

 Spastisite belli kasların devamlı kasılmasıyla olan bir hastalıktır. Bu anormal kasılma kasta sertliğ ve normal konuşma ve yürüme gibi aktivitelerin yapılamamasına neden olur. Spastisite beynin yada omurilğin hasarlanması sonrasında olur. Bu hasar sinir sistemi ile kaslar arasındaki sinyal dengesini bozar. Bu dengesizlik kastaki aktivitenin artmasına neden olur. Spastisite kaslar ve uzuvlardaki eklemlerin üzerine negetif etki yapar ve özellikle büyüme çağındaki çocuklar için zararlıdır.

Hastalığın görülme sıklığı

1. Spastisite dinyada 12 miyondan fazal insanı etkilemektedir.
2. Serebral palsili (CP) hastaların % 80 kadarında değişik derecelerde spastisite vardır
3. Multibl Sklerozlu (MS) hastaların % 80 kadarında değişik derecelerde spastisite oluşur.

Spastisiteyi yapan diğer durumlar

1. Travmatik beyin yaralanması (TBY)
2. Spinal kord yaralanması (SKY)
3. Oksijensizlikten dolayı beyin hasarlanması
4. İnme
5. Ensefalit
6. Menenjit
7. Adrenolökodistrofi
8. Amyotrofik lateral skleroz (ALS, Lou Gehrig hastalığı)

Serabral Palside (CP) spastisite

CP’li hastanın beyninde hasar oluşmuştur. Bilinmeyen sebepten dolayı hasar beynin kas tonu hareketini kontrol eden bölgededir. Bu nedenle CP’li hastaların beyni kasların esnekliğini kontrol edemezler. Kas sadece omurilikten kontrol edilir buda spastik olmasına neden olur. CP ile doğan hastaların doğuştan uzuvlarında deformite yoktur fakat spastisite nedeniyle zamanla gelişir. Spastite nedeniyle kasların kasılı kalması kasların gevşeyememesine ve günlük aktivitelerinin yapılamamasına ve deformite gelişmesine neden olur.

Multibl sklerozda (MS) spastisite

MS de spastite olması sık rastlanılan bir durumdur. MS ile ilişkili olan iki çeşit spastisite vardır; fleksör ve ekstansör. Fleksör spastisitede istemsiz olarak kalçanın yada diz ekleminin kıvrılması olur (sıklıkla etkilenen hamstrig kaslarıdır kalça ile diz arasındaki arka grup kaslardır). Ekstansör spastisitede ise istemsiz olarak alt uzvun düzleşmesidir. Ekstansör spastisite kuadriseps  (dizin üzerindeki öndeki kaslar) ve adduktör (dizden uyluğun içinden uzanan kaslar) kas grupları etkilenir. Bacaklar birbirine yaklaştığında yada ayakbilekleri birbirinin üzerine konulduğunda bacaklar düz hale gelir. Spastisite kollarda da olmasına rağmen oldukça azdır.

Spastisite ani hareket yada pozisyon değişikliklerinde, kas kasılmasında, ısı değişikliklerinde, nemli havada, enfeksiyonda ve dargiysilerle tetiklenebilir.

Travmatik beyin yaralanmasında (TBY) spastisite

Spastik hiper tonus TBY sonrasında beyin sapı, beyincik ve orta beyin hasarlanmalarında olur. Bu hasar beynin refleks merkezini bozar ve değişik sinir yolaklarından gelen mesajların kesilmesine neden olur. Bu kesilme kas tonunda, hareketinde, duyusunda ve refleksinde değişmeye yol açar. TBY’sının yeri spastisitenin ve güçsüzlüğün seviyesini belirler. Beyindeki refleks merkezi omuriliktekinden daha karmasıktır. Bu nedenle TBY hastalrınının spastisitesinin tedavisi spina kord hastalıklarındakinden daha zordur.

Beyin yaralanmasından kısa bir süre sonra birçok hasta artmış kas tonusu ve vücütlarının postürünün sert oluğunu fark ederler. En sık pozisyon kollar yanda ve dik el bilekleri ve parmakları içe kıvrık ve yumruk yapılmış haldedir. Alt ekstremitede dik ve kasılı olup ayaklar içie kıvrılmış şekildedir.

Şikayet ve bulgular

Spastisite hafif sertlikten uzuvları kontrol edemeyecek şekilde fazla ve ağrılı olabilir. Spastisite aynı zamanda eklemlerde ağrı ve kasılma ve bel ağrısına neden olur.

Spastisitenin yan etkileri:

1. Kaslarda kasılma sebebiyle hareketleri kolay yapamama
2. Kas spasmı konytol edilemeyen ağrılı kasılmalara neden olur
3. İstemsiz bacakların çaprazlaşması
4. Kas ve eklem deformiteleri
5. Kas yorgunluğu
6. Uzunlamasına kas büyümesinin engellenmesi

İlave yan etkiler

1. İdrar yolları enfeksiyonu
2. Kronik kabızlık
3. Ateş yada sistemik hastalık
4. Bası ağrısı

Tedavi seçenekleri

Birçok tedavi seçenekleri vardır ve bunları hastaya göre seçmek gerekir. Tedavi seçeneklerinin amacı;

1. Spastisitenin şikayet ve bulglarını rahatlatmak
2. Ağrı ve kas kasılma sıklığının  azaltılması
3. Yürümenin, günlük aktivitenin, kişisel hijyenin ve bakımın kolaylaşması
4. Bakıcının hastayı daha rahat kontrol edebilmesi, giydirebilmesi, besleyebilmesi, transportu yada yıkıyabilmesi
5. İstemli kas hareketlerinin daha kolay yapılabilir hale gelmesi
6. Çocuklarda normal kas büyümesini sağlamak

Fizik ve mesleki tedavi

Fizik ve mesleki tedavinin amacı, hastanın kas tonusunun azaltılması, hareket kabiliyetinin, gücün ve koordinasyonun artamsının sağlanmasıdır. Tedavide germe ve güçlendirme, geçici breysler kullanma, soğuk uygulama elektrik verilmesi ve biofeedback yapılır.

Ağızdan alınan ilaçlar

Bu ilaçlar hastanın spastisitesi günlük yaşamını ve uykusunu etkiliyorsa başlanabilir. Etkili tedavi uygulaması iki yada daha fazal ilacık kombine edilmesi ile sağlanabilir. Hastaya göre tedavi yapılmalıdır.

Kullanılan ilaçlar:

1. Baklofen
2. Benzodiyazepinler
3. Dantrolen sodyum
4. İmidazolinler
5. Gabapentin

Botulinyum toksin (BTA, botoks) enjeksiyonu

Kasları felç etmek için az miktarlarda kullanıldığında etkili olduğu sağtanmıştır. Spastisitenin tipine göre enjeksiyon yapılacak kas seçilmelidir.

Botoks kasa enjekte edilince asetil kolini bloke eder ve kas gevşer. Enjeksiyon etkisini birkaçgün içinde gösterir ve 12-16 hafta kadar sürer. Tekrarlama gereği ve birkaç kasa yapılması bu tedavinin sevilmemesini sağlar.

Cerrahi

İki cerrahi prosedür uygulanmaktadır bunlar; intratekal baklofen (ITB) uygulaması ve selektif dorsal rizotomidir (SDR).

İntratekal baklofen (ITB)

Şiddetli vakalarda hastaya karın cildinin altına yerleştirilen pompa ile belden BOS içine baklofen verilir. Burada direk olarak baklofenin BOS içine verilmesi ağızdan alınmaya oranla daha etkili olup daha az yan etkiye sahiptir. İntratekal baklofen tedavisi alt ve üst uzuvları tutan spastisitede oldukça etkilidir.

Selektif dorsal rizotomi (SDR)

SDR’de beyin cerrahı omuriliğe giren omurganın arkasındaki duyu sinirlerini keser bu sinirler kaslardan omuriliğe sinyal iletir. SDR özellikle yürümenin yapılamadığı alt ekstremite spastisitesinde kullanılır. Spastisiteye neden olan duyu sinir kökleinin kesilmesi ile kaslardaki kasılma azalır fakat diğer fonksiyonlar yerinde kalır. Spastisitenin azalması hastanın hereket kabiliyetini artırır, kaslarda kontraktür gelişmesi yada eklemledeki deformiteler azalır. CP li olan hastalarda kriterlere uyuyorsa uygulanabilir. Aşağıdaki kriterler SDR adayı olamayacak hastalar içindir:

1. Menenjit, konjenital beyin enfeksiyonu, prematür doğumla ilgisi olmayan hidrosefali, kafa taravması yada ailesel hastalık varsa
2. Mikst tip CP si olan hastalar
3. Şidettli derecede skolyozu olan hastalar
4. Fonksiyonel kazanç beklentisi ameliyattan sonra yoksa

Cerrahinin riskleri ve kazançları karşılaştırılmalıdır. Randomize kontrollü çalışmalar hastaların spastisitesinde ve fonksiyonel faydalamada SDR ameliyatının faydalı olduğu ortaya konulmuştur.

 

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.

© Buradaki bilgilerin herhangi bölümü veya tamamı Prof. Dr Ersin Erdoğan’ın müsaadesi olmadan kullanılamaz veya çoğaltılamaz