Parkinson Hastalığı

Parkinson hastalığı beyin substansia nigra denilen özel bölgesindeki sinir hücrelerin kaybolmasıyla karakterli bir dejeneratif bir hastalıktır. Bu hücreler ya ölürle yada dopamin denilen önemli bir kimyasalı üretemezler. Parkinson hastalığı % 80 olguda substansiya nigradaki dopamin slgılayan hücreleirn kaybolmasıyla oluşmaktadır.

Normalde dopamin birçpk nörotrasmitteri koordine ederek hareketin düzgün olması için nöronlarla kas hücreleri arasındaki dengeyi sağlamaktadır. Yeterli dopamin olmayınca bu denge bozulur ve sonuçta titreme( ellerde, kolarda, bacaklarda ve çenede); sertleşme (kol ve bacaklardaki eklem hareketlerinde sertleşme); hareketlerde yavaşlama; denge ve koordinnasyonun bozulması sözkonusudur.

Parkinson neden olmakta bunun hala sebebbi bilinmemektedir. Fakat bazı teoriler vardır: oksidatif hasar, çevresel toksinler, genetik faktörler, artan yaşlı nüfusu. 2005 de araştırıcılar parkinson hastalık geninde tek mutasyon olduğunu ortaya koymuştur.

Hastalığın görülme sıklığı

ABD de her yıl 60000 yeni parkinson tanısı konulmakta ve yaklaşık 1.5 milyon parkinson hastası bulunmaktadır (2005). 2003’deki çalışma yılda 18000 parkinsona bağlı ölümler görülmektedir. Hastalık genellikle 55 yaşından sonra başlamaktadır. 30’lu 40’lı yaşlarında da başlayabilir mesela Michael J. Fox 30 yaşında bu hastalığa yakalanmıştır.

Parkinsonu olan ünlü hastalar

Muhammet Ali (boksa bağlı)

Johnny Cash

Michale J. Fox

Adolf Hitler

Francisco franco

Mao Zedong

Sık rastlanılan şikayet ve bulgular

Titreme veya istemsiz ritmik hareketler (el, kol, bacak yada çenede)
Kas sertliği veya eklem hareketlerinde sertlik (sıklıkla omuz kol bacak ve çenede)
Spontal hareketlerin kaybolması, mental kabiliyette azalma ve reaksiyon zamanında artma, sesde değişme ve yüzdeki mimiklerde azalma sözkonusu olmaktadır.
Otomatik harektlerde azalma göz kırpmasında azlmaya nedne olur bunun yanında yutkunma sıklığında azalma ve aşız kenarından tükrük akması vardır.
Baş ve omuzlar önde durur ve dirsek ve dizler kıvrılmıştır
Dengezis yürüme ve dengesizlik
Depresyon ve demans olabilir

Teşhis

Teşhis yukardaki buguların tespitine göre konulmaktadır. Genel görüntüleme araçları ve kan testleri kullanılmaz. Pozitron emisyon tomografi doktorun tanısını destekler. Konvansiyonel metodlar ise:

Yukardaki önemli şikayetlerden üçünden ikisinin olması
Nörolojik muayenede diğer hastalıkları düşündüren nörolojik bulguların olmaması
İlaç (trankilizan yada antipsikotik) , travma yada inme gibi parkinson benzeri bulguları yaratan hastalıkların olmaması
Levadopa gibi parkinson ilaçlarına yanıt vermesi

Tıbbi tedavi

Hastaların birçoğu ilaç ile tedavi edilebilir. Bu ilaçlar kalan substansiya nigra hücrelerinin dopamin üretmesini stimüle edecek ilaçlar (levadopa) veya asetil kolinin inhibe edilmesi (antikolinerjik ilaçlar) ile dopamin ile asetil kolin arasındaki dengenin sağlanması

Levadopa

Yaklaşık 40 yıl önce keşfedilmiş bir ilaçtır, genellikle tedavide altın standart olarak görülmektedir. Levadopa olarak verilmesi kan beyin bariyerini geçmesini kolaylaştırmak içindir kan beyin bariyerini geçince dopaya döner. Kandaki bazı enzimler (AADC) levadopayı parçalar bu nedenle levadopa bu enzimi inhibe eden madde ile üetilir buna carbidopa denir. Bu şekilde carbidopa beyne girinceye kadar parçalanmaz. Bu nedenle az miktarda levadopa tedavi için yeterli olabilir. Bu sayede levadopanın bulantı kusma yapma şansı azaltılmış olmaktadır. Hastaların titreme, sertlik ve yavaş hareket etme şikayetleri azalır. Özellikle spontan hareketleri ve kas rijitesi üzerine etkilidir. Buna rağmen bu ilaçlar hastalığın gidişatını değiştirmemektedir.

Levadopa hemen ve uzun etkili formu vardır.

Yan etkileri bulantı kusma, ağız kuruluğu ve baş dönmesi olabilir. Doz artırılınca diskinezi (anormal hareket) olabilir. Bazı hastalarda levadopa konfüzyon, hallusinasyon yada psikoz olabilir.

Dopamin agonisti

Bromokriptin, pergolid, pramipexole ve ropinirol gibi ilaçlar dopamin etkisi ile beyne etki eder. Levodopa ile beraber yada tek başına kullnanılır. Yan etkileri bulantı kusma, ağız kuruluğu ve ayağa kalkınca baş dönmesi olabilir. Bazı hastalarda levadopa konfüzyon, hallusinasyon yada psikoz olabilir.

Bunların dışında COMT inhibitörleri, Selegiline , antikolinerjik ilaçlar, amantadin ilaç olarak kullanılabilir.

Cerrahi

Bu prosedür ilaca cevap vermeyen agresif hastalıklarda kullanılır. Hastalık ilerlerse ve ozellikle hasta ‘on’ dönemindeyken hasta daha rahat yürür ‘off’ döneminde ise yürümesi azalır yardıma ihtiyacı vardır bu dönemler genellikle ilaç almaya yaklaşınca kendini göstermektedir bu nedenle hastanın ilaç düzenlemesi ile biraz rahatlama gösterebilir ama buna rağmen hastada iyileşme olmazsa ozaman cerrahi düşünülebilir.

Beyin cerrahları tarafından motor haraketin koordinasyonunu sağlayan merlezlere (talamus, globus palldus, subtalamik nükleus) cerrahi yaparak hastaların rahatlaması sağlanabilir, cerrahi stereotaktik yöntemler kullanılarak yapılır. Cerrahi lokal anestezi altında stereotaktik tacın takılması ve bilgisayara yüklene görüntülerle hastaya lezon yapılacak yada DBS elektrodu takılacak hedefe girmek için 1 cm genişliginde kafatasında delik açılıp hedefe girilir.

Pallidotomi

Prosedür agresif Parkinson hastası için yapılabilir.pallidotoöi amaliyatı globus pallidus denilen 8 mm ebadındaki bir yerdir ki burası hareketin kontrolünü sağlar ince bir aperey ile buraya girilir. Birçok uzman dopamin azalınca buranın aktifleştiğini ve istemsiz hareketlerin başladığını ifade etmektedir buraya lezyon yapılması normal hareketlerdeki dengenin oluşmasını sağlamaktadır. Bu prosedür sonrasında hastada ilaca bağlı diskinezilerde, tremorda, kas sertliğinde azalma ve spontan hareketlerin tekrar normale dönmesi sağlanabilir.

Talamotomi

Talamotomi ile talamusda bulunan spesifik hücrelere radyofrekens yöntemi ile hasra verilir. Kol ve elinde titreme olan bazo hastalar bu müdahaladen faydalanabilir. Parkinsonun diğer bulgularına yardımcı olmayan bir yöntemdir ve bu nedenle esansiyel tremor denilen kastalıktada kullanılır.

Derin Beyin Stimülasyonu (DBS)

Talamotomi ve pallidotomi cerrahisine alternatif olarak kullnaılmaktadır. Bu yöntem ile ilgili detaylı yazıyı Derin Beyin Stimülasyonu başlıklı bölümde bulabilirsiniz

Sekonder parkinsonizm: Parkinsona benzer şikayet ve bulguları olan bu tablo ilaçların yan etkileri, bazı dejeneratif beyin hastalıkların sonrasında ortaya çıkmaktadır. Parkinson hastalığı gibi titreme, kas sertliği, eklemlerde sertlik spontan hereketlerin kaybolması, azalmış reaksiyon kabiliyeti, ses değişikliği, azalmış yüz mimikleri, göz kırpmada azalma, yutkunma sıklığında azalma, ağzdan salya akması yürümee yavaşlık dengesizlik. Burad ilaçların (antipsikotik) dozunu ayarlamak ile hastalık kontrol altına alınabilir.

Sekonder Parkinsonizm de ilaç tedavisi Parkinson hastaarındaki gibi etkili olmayabilir.

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgi vermek amacı ile hazırlanmış olup bir doktordan alınan bilgilerin yerine kullanılamaz.

Site İçi Arama

İlgili Diğer Başlıklar